
شریف نیوز، فرزاد مقدم: یك هفته پیش كه تصمیم گرفتم درباره تحولات آینده سوریه چند صفحه ای بنویسم، باور نمیكردم كه اتفاقات از پیشبینیها هم سبقت بگیرد. بعد از ظهر روز چهارشنبه جنازه سرلشگر غازی كنعان، وزیر كشور سوریه، در دفتر كارش پیدا شد و دولت این كشور با انتشار بیانیهای علت مرگ وی را خودكشی اعلام كرد. كنعان حدود 20 سال رییس سازمان اطلاعات سوریه در لبنان بود و در تمام سالهای اشغال لبنان به دست اسراییل در لبنان حضور داشت و به دلیل عمق نفوذ وی در این کشور به «حاكم لبنان» مشهور شده بود. بسیاری از تحلیلگران مسائل امنیتی، «كنعان» را برجستهترین افسر امنیتی منطقه میدانند كه اطلاعات سرنوشتسازی را از تمامی پروندههای مرتبط با سوریه، لبنان و اسراییل در اختیار داشته است.
در ارتباط با مرگ مشكوك او و همچنین تحولات مهم داخلی سوریه چند نكته بسیار مهم قابل بررسی است:
الف) غازی كنعان كشته شد، همانطور كه رفیق حریری. در واقع این حادثه را باید حلقهای از سلسله حوادثی دانست كه با كشته شدن حریری آغاز شده و ایجاد تحولات اساسی در سوریه و لبنان را نشانه رفته است.
در اینجا باید از قاعدهای سخن گفت كه معمولا در تحلیل اتفاقات امنیتی از آن بهره میبرند و آن این كه باید با تحلیل مجموعه حوادث، موضعگیریها و تصمیمات تمامی اطراف آن، تشخیص داد كه بیشترین منافع به سمت چه كسی سرازیر شده است.
صرفنظر از این كه حریری، دوست نزدیك سوریه و به طور خاص سرلشكر كنعان بوده و همچنین مسلما بزرگترین حامی حزب الله در لبنان شخص او بوده؛ سوال این است كه چرا پس از این حادثه، سوریه بود كه بیشترین لطمات را متحمل شد. آیا این آمریكا و اسراییل نبودند كه بلافاصله پس از ترور حریری زمینه را برای اجرای سیاستهای خود مهیا دیدند. كسانی كه مدعی ترور حریری توسط سوریه هستند باید به این پرسش پاسخ دهند كه اساسا سوریه چه نفعی میتواند از كشتن حریری برده باشد.
ب) كنعان از جمله مقامات سوری بود كه در رابطه با پرونده ترور رفیق حریری توسط كمیته تحقیق سازمان ملل، به ریاست «دلتو مهلیس» ، مورد بازجویی قرار گرفت. اما آیا كنعان خودكشی كرد؟ «محمد حبش» چهره شاخص سیاسى، مذهبى سوریه و عضو مجلس خلق سوریه گفت: «صبح روز حادثه در صحن مجلس، سرلشكر كنعان را دیدم به نظر بسیار آرام مى رسید. او تحت هیچ گونه فشار سیاسى نبود. باورم نمى شود كنعان دست به خودكشى زده باشد.»
سخنانی كه به نوعی دیگر توسط «میشل عون» تكرار شد. «عون» از نمایندگان مجلس لبنان و از مخالفان سرسخت سوریه كه با سلسله رویدادهای پس از ترور حریری به لبنان بازگشت، عصر چهارشنبه طى سخنانى در بیروت اظهار داشت: «این احتمال وجود دارد كه كنعان كشته شده باشد.» البته او اشاره نكرد كه او توسط چه كسانی كشته شده است و چه کسانی از مرگ او منتفع میشوند.
چند روز پیش از كشته شدن كنعان 63 ساله، تلویزیون N.T.V لبنان اقدام به انتشار گزارشی* كرد كه در آن اتهاماتی را متوجه وی كرده و مدعی شده بود این اطلاعات، بخشی از گزارشی است كه تیم تحقیق در حال تدوین آن است. گزارش این شبكه هیچگاه توسط تیم تحقیق تكذیب نشد، اما كنعان 2 روز بعد در مصاحبه با رادیو صدای لبنان، با تكذیب اتهامات وارده به خود خاطر نشان كرده بود كه روشن شدن جزئیات ترور حریری به سود سوریه خواهد بود و البته در همین مصاحبه گفته بود: «بر این باور هستم كه این آخرین سخنان من خواهد بود.»
سوال این كه چند روز پس از ایراد اتهام ترور حریری به سوریه و غازی كنعان و همزمان با انتشار گزارش تیم تحقیق سازمان ملل، كه از قرار معلوم و با توجه به اقدامات چند هفته گذشته این تیم به ضرر سوریه تنظیم شده است، به سود چه كسی است كه سرلشكر غازی كنعان دیگر زنده نباشد؟ و آیا احتمالا در این گزارش از زبان كنعان اتهاماتی متوجه سوریه نشده است؟ باید منتظر بود و دید.

ج) «آمریكا پایان حكومت اسد را نزدیك میداند.» این جمله ای است كه شالوم، وزیر خارجه اسراییل، به فاصله 2 روز پس از مرگ كنعان بر زبان آورده و در ادامه نیز گفته است: «اسراییل باید خود را از آنچه ممكن است در سوریه رخ دهد، دور نگه دارد.» شالوم در پاسخ به این سوال كه آیا وی معتقد است پایان رژیم اسد نزدیك است، گفت «تنها زمان میتواند این امر را بازگو كند» . مقامات آمریكایی نیز در ماههای گذشته بارها تاكید كردهاند كه به دنبال آلترناتیوی برای حكومت كنونی سوریه هستند و به این وسیله جو روانی سنگینی را بر علیه سوریه ایجاد كردهاند.
گر چه احتمال میرود كه آمریكا و اسراییل حملاتی هر چند محدود را برای تضعیف حكومت سوریه انجام دهند، اما نویسنده بر این عقیده است كه آن چه كه دشمنان سوریه به آن امید بستهاند را باید در داخل سوریه جستجو كرد. آمریكا هیچگاه پیش از این و در آستانه تجاوز به افغانستان و به خصوص عراق سخنی از جستجو برای یافتن آلترناتیو به میان نیاورد و گفتن این جمله درباره سوریه معنای خاصی دارد. تكرار این مضمون به این معنی است كه آلترناتیوی برای حكومت فعلی سوریه در نظر گرفته شده، اما تاكنون زمینه روی كار آمدن آن فراهم نشده است.
نگاهی به آرایش سیاسی در سوریه نشان میدهد كه فرد یا افراد مورد نظر آمریكا را در جایی غیر از حزب بعث نمیتوان یافت، چرا كه اساسا جز حزب بعث، جریان سیاسی قدرتمندی در سوریه وجود ندارد.
حزب بعث سوریه در هفتم آوریل 1947 در سوریه اعلام موجودیت كرد. در سال 1963 طی كودتایی قدرت را در دست گرفت.
حافظ اسد، كه در آن زمان فرمانده نیروی هوایی سوریه بود، به همراه تعدادی دیگر از اعضای جناح چپ حزب در سال 1966 در اعتراض به رفتار سیاسی جناح راست حزب، طی یك كودتای درون حزبی قدرت را به دست گرفت و جناح راست را از پستهای كلیدی در دولت كنار زد.
به دنبال این وقایع میشل عفلق، كه دبیر كل و بنیان گذار حزب بود، به عراق فرار كرده و به صدام حسین و حسن البكر پیوست.
به این ترتیب حزب بعث عراق نیز توانست با ساماندهی تشكیلاتی، خود را به عنوان رقیب قدرتمندی برای حزب اصلی بعث در سوریه مطرح كند.
در سال 1970 حافظ اسد علوی مذهب، طی یك همهپرسی به ریاست جمهوری عربی سوریه و دبیر كلی حزب بعث رسید و تا سال 2000، كه مرگش فرا رسید، این منصب را عهده دار بود.
نگاهی دوباره به تاریخچه حزب بعث حائز اهمیت است، از آن جهت كه تحولات این حزب در سالهای پس از مرگ حافظ اسد، با توجه به شرایط بغرنج سوریه در منطقه، شاید اهمیت بیشتری هم از دگرگونیهای دهه 1960 این حزب داشته باشد.
د) بشار اسد، رییس جمهور كنونی سوریه، در جلسه كمیته سیاسی حزب بعث، از این حزب خواست كه توجه بیشتری به مردم داشته باشد. وی همچنین تلاش زیادی را در جهت مبارزه با فساد در سوریه انجام داده كه با استقبال مردم مواجه شده است.
اقدامات اسد به ویژه در چند ماه گذشته از سوی برخی ناظران سیاسی و حتی برخی اعضای حزب بعث به كودتا علیه این حزب تعبیر شده است. مهمتر از همه این كه وی در صدد است تا پس از این شایستگی را به عنوان ملاك عضویت در مناصب دولتی مطرح كند و این در حالی است كه پیش از این ملاك انتصابها وابستگیهای حزبی بوده است. برای بسیاری از اعضای حزب بعث غیر قابل باور است كه یك غیر بعثی در دولت جایی داشته باشد.
بشار اسد همچنین طی 2 ماه گذشته با بركناری تمام مقامات امنیتی سوریه، افراد دیگری را برای این مناصب معرفی كرد.
اتفاق مهم دیگری كه تحولات حزب بعث را مهمتر جلوه داد، استعفای عبدالحلیم خدام، معاون رییس جمهور سوریه، از تمامی سمتهای دولتی و حزبی بود كه پس از پایان دهمین كنگره كشوری حزب بعث در خردادماه انجام شد. این استعفاء نشان داد كه تحولات عمیقی در سوریه در شرف وقوع است.
هـ) چندی پیش شارون طی مراسمی در بیتالمقدس گفته بود: «برای آنكه بشار اسد، كمترین كار بشردوستانه را انجام دهد، باید بقایای جسد الی كوهن را به اسرائیل پس دهد.»
اما «الی كوهن» كه بود؟
الی كوهن یك یهودی عربزبان بود كه در سالهای انقلاب سوریه به آرژانتین رفت و در آن كشور با استفاده از پشتیبانی مالی سرویس جاسوسی اسراییل توانست خود را به عنوان یك سوری متنفذ در جامعه سوری مقیم آرژانتین وانمود كند. آرژانتین در آن سالها یكی از كشورهایی بود كه مهاجران سوری بسیاری را در خود جای داده بود. او پس از مدتی به سوریه رفت و با استفاده از نفوذی كه به عنوان یك سوری ثروتمند در سوریهای مقیم خارج پیدا كرده بود، روز به روز بیشتر مورد اعتماد انقلابیون سوری قرار گرفت تا این كه سرانجام به عضویت شورای انقلاب سوریه انتخاب شد و ارزشمندترین و حیاتیترین اطلاعات را در این مدت در اختیار اسراییل قرار داد. وی پس از چندین سال حضور در شورای انقلاب سوریه، در پی برخی بیاحتیاطیها در ارسال اطلاعات به اسراییل، شناسایی، دستگیر و اعدام شد.
اگر «الی كوهن» به عنوان یك صهیونیست توانست تا این سطح از حزب بعث نفوذ كند، پس میتوان این احتمال را هم داد كه افراد دیگری (سوری و غیرسوری) نیز توانسته باشند در سالهای انقلاب و پس از انقلاب در ساختار حزب نفوذ كرده و اكنون نیز فعالانه زمینه را برای سرنگونی حكومت اسد فراهم كنند. این یک فرضیه است.
و) آمریكا و اسراییل با همكاری فرانسه هم اكنون میكوشند تا با تضعیف بیش از پیش سوریه زمینه را برای تغییر رژیم در سوریه مهیا كنند و البته این كار را بسیار ماهرانه انجام میدهند. در این راستا، گزارش تیم تحقیق سازمان ملل درباره ترور رفیق حریری میتواند تا حدود زیادی زمینه را برای اقدامات بعدی فراهم كند. اقداماتی نظیر تحریم اقتصادی و یا حملات محدود به سوریه میتواند سیر تحولات سوریه را به سمت وضعیت مطلوب دشمنانش سرعت ببخشد.
نیویورك تایمز روز شنبه گزارش داد، درگیریهای سال گذشته میان سربازان آمریكایی و سوری از جمله درگیری تابستان سال جاری كه در آن چند سوری كشته شدند، این دور نما را كه عملیاتهای نظامی مرزی ممكن است به جبههی جدید خطرناكی تبدیل شود، افزایش داده است.
نیویورك تایمز گزارش داد، برخی مقامات رسمی سابق و كنونی افزودند: ارتش آمریكا در حال بررسی طرحهایی برای انجام عملیاتهای ویژه در داخل سوریه با استفاده از تیمهای مخفی برای كسب اطلاعات است.
همچنین یک فعال برجسته سوری و مخالف حکومت کنونی این کشور در واکنش به خودکشی وزیر کشور سوریه گفت: «مرگ غازی کنعان نشانه تغییر حکومت بشار اسد رییس جمهوری این کشور است.»
تا چه حد میتوان این سخنان و شواهد را بلوفهای سیاسی دانست تا حرفهایی كه ریشه در واقعیاتی پنهان دارند، این را آینده مشخص خواهد كرد و به قول وزیر خارجه رژیم صهیونیستی «تنها زمان میتواند این امر را بازگو كند» . آیا سوریه آبستن حوادث بزرگتری است؟
پینوشت:
---------------------------------------------------
* «نیوتى وى» در قالب یك گزارش، جزئیاتى از تحقیقات انجام شده در مورد كنعان توسط كمیته تحقیق بین المللى را فاش ساخت. در این گزارش آمده است كنعان به همراه یك كارتن پر از اسناد به محل بازجویى وارد شد و پیش از آنكه بازپرس از او سئوال كند، خود مبادرت به حرف زدن كرد و گفت: «من، غازى كنعان هستم كه براى سال هاى بسیارى حاكم لبنان بودم.» كنعان افزود: «اگر از من در مورد فساد و رشوه سئوال دارید، بلى. من نقش داشتم و سند دارم.» وى ادامه داد: «توجه داشته باشید كه این مدارك را رفیق الحریرى امضا كرده است، بنابراین اگر این چنین از شریك خود استفاده كرده باشیم، چگونه او را مىكشیم.» وزیر كشور سوریه به قانون انتخابات پارلمانى لبنان كه در سال ۲۰۰۰ میلادى تصویب شد، اشاره كرد و گفت: «این قانون را من تدوین كردم تا آن جا كه به نام «قانون غازى كنعان» معروف شد.» غازى كنعان افزود: «من و «جمیل السید» رئیس سابق سازمان امنیت لبنان هر یك ۱۰ میلیون دلار دریافت كردیم تا قانون به گونه اى تدوین شود كه به نفع برخى شخصیتهاى سیاسى همسو با ما باشد.»
تاسیس سرویس عملیات مخفى جدید در آمریكا
عملیات مخفیانه آمریکا در سوریه
پنتاگون به دنبال تقویت جاسوسان
آگهى استخدام اينتليجنس سرويس